Mastery of the Mind
ચિત્તવગ્ગો મનની અસ્થિર પ્રકૃતિનું વર્ણન કરે છે અને દર્શાવે છે કે કેવી રીતે અનિયંત્રિત મન દુશ્મન કરતાં પણ વધુ નુકસાન કરે છે, જ્યારે નિયંત્રિત મન સર્વોચ્ચ સુખ લાવે છે.
फन्दनं चपलं चित्तं, दूरक्खं दुन्निवारयं।
उजुं करोति मेधावी, उसुकारोव तेजनं॥
મન ધ્રૂજતું (કંપતું, આંદોલિત), અસ્થિર (ડગમગતું, ચંચળ, અસંગત), રક્ષણ કરવા માટે મુશ્કેલ અને રોકવા માટે કઠિન છે; જ્ઞાની વ્યક્તિ તેને સીધું કરે છે, જેમ બાણ બનાવનાર (બાણ ઘડનાર) બાણને તીક્ષ્ણ કરે છે.
The mind is trembling (quivering, in agitation), unsteady (wavering, fickle, inconsistent), difficult to guard and hard to hold back; The wise one makes it exact, like a fletcher (arrow-maker) sharpens an arrow.
वारिजोव थले खित्तो, ओकमोकतउब्भतो।
परिफन्दतिदं चित्तं, मारधेय्यं पहातवे॥
જેમ પાણીમાંના તેના ઘરેથી બહાર કાઢીને સૂકી જમીન પર ફેંકવામાં આવેલી માછલી; મન ધ્રૂજે છે અને કંપે છે, મારના ક્ષેત્રમાંથી (મૃત્યુના પ્રદેશમાંથી) બચવા માટે સંઘર્ષ કરે છે.
Like a fish tossed on dry land, when pulled out from its home in water; The mind shakes and trembles, struggling to escape Māra’s realm (death’s domain).
दुन्निग्गहस्स लहुनो, यत्थकामनिपातिनो।
चित्तस्स दमथो साधु, चित्तं दन्तं सुखावहं॥
પકડવામાં મુશ્કેલ અને ઝડપી, જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં પહોંચી જનાર; મનનું દમન (પ્રભુત્વ, આત્મ-નિયંત્રણ) સારું છે, કારણ કે દમન કરેલું મન સુખ લાવે છે.
Tricky to pin down and swift, landing wherever it likes; The taming (mastery, self-control) of the mind is good, for a tamed mind brings happiness.
सुदुद्दसं सुनिपुणं, यत्थकामनिपातिनं।
चित्तं रक्खेथ मेधावी, चित्तं गुत्तं सुखावहं॥
મન સૂક્ષ્મ છે, જોવામાં ખૂબ જ મુશ્કેલ છે, જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં પહોંચી જાય છે; જ્ઞાની વ્યક્તિએ (જેની પાસે સારો નિર્ણય છે) મનનું રક્ષણ કરવું જોઈએ, કારણ કે રક્ષિત મન સુખ લાવે છે.
The mind is subtle, very difficult to see, landing wherever it likes; The wise one (who has good judgement) should protect the mind, for a protected mind brings happiness.
दूरङ्गमं एकचरं, असरीरं गुहासयं।
ये चित्तं संयमेस्सन्ति, मोक्खन्ति मारबन्धना॥
દૂર સુધી ભટકનાર અને પોતાની મેળે ફરનાર, અમૂર્ત (શરીર વિનાનું), જેનું રહેઠાણ ગુપ્ત છે; જેઓ મનને નિયંત્રિત કરે છે, તેઓ મૃત્યુની બેડીઓમાંથી (મારના બંધનોમાંથી) મુક્ત થશે.
Wandering far and moving on its own, intangible (incorporeal), with its abode concealed; Those who restrain the mind, will be freed from the shackles of death (Māra’s bonds).
अनवट्ठितचित्तस्स, सद्धम्मं अविजानतो।
परिप्लवपसादस्स, पञ्ञा न परिपूरति॥
જેનું મન અસ્થિર (પાયાવિહોણું, ભરોસાપાત્ર નથી, અવિશ્વસનીય) છે, અને જે સાચા ધર્મને (બુદ્ધના ઉપદેશો જે વાસ્તવિકતાની પ્રકૃતિ અને પરમ સત્ય તરફ નિર્દેશ કરે છે) સમજતો નથી; જેનો આત્મવિશ્વાસ ડગમગે છે (જેની શ્રદ્ધા વધઘટ થાય છે), તેનું જ્ઞાન પૂર્ણતા સુધી પહોંચતું નથી.
For one whose mind is unstable (ungrounded, not dependable, unreliable), and who does not understand the true Dhamma (teachings of the Buddha that point to the nature of reality, the ultimate truth); For one whose confidence wavers (whose faith fluctuates), wisdom does not reach fullness.
अनवस्सुत चित्तस्स, अनन्वाहत चेतसो।
पुञ्ञपापपहीनस्स, नत्थि जागरतो भयं॥
જેનું મન ઝરતું નથી (વાસનાથી ટપકતું નથી, ભ્રષ્ટ નથી, અડગ છે), અને જેના વિચારો પીડિત નથી; જેણે પુણ્ય અને પાપને પાર કરી લીધા છે, તે જાગૃત (સતર્ક, સ્પષ્ટ) માટે કોઈ ભય નથી.
For one whose mind is not oozing (not seeping with lust, not corrupted, unmoved), and whose thoughts are not afflicted; For one who has transcended merit and demerit, there is no fear for the awake (alert, lucid).
कुम्भूपमं कायमिमं विदित्वा, नगरूपमं चित्तमिदं ठपेत्वा।
योधेथ मारं पञ्ञावुधेन, जितञ्च रक्खे अनिवेसनो सिया॥
આ શરીરને માટીના ઘડા જેવું જાણીને, અને આ મનને સારી રીતે કિલ્લેબંધીવાળા શહેરની જેમ સ્થાપિત કરીને; કોઈએ માર (ઇન્દ્રિય ક્ષેત્રનો શાસક, જેને ઘણીવાર લલચાવનાર તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે જે જીવોને મુક્તિના માર્ગથી રોકવાનો પ્રયાસ કરે છે) સામે જ્ઞાનની તલવારથી લડવું જોઈએ, પછી વિજયનું રક્ષણ કરીને, આસક્તિ વિના રહેવું જોઈએ.
Having known this body as like a clay pot, and set up this mind like a well-fortified city; One should fight Māra (the ruler of the sensual realm, often depicted as a tempter who tries to obstruct beings from the path to liberation) with the sword of wisdom, then guarding victory, remain without attachment.
अचिरं वतयं कायो, पठविं अधिसेस्सति।
छुड्डो अपेतविञ्ञाणो, निरत्थंव कलिङ्गरं॥
થોડા સમયમાં, આ શરીર, પૃથ્વી પર સૂઈ જશે; કાઢી નાખેલું, ચેતના વિહોણું (સંવેદનહીન), નકામા લાકડાની જેમ.
Before long, this body, will lie upon earth; Discarded, devoid of consciousness (insensate), like a useless log.
दिसो दिसं यं तं कयिरा, वेरी वा पन वेरिनं।
मिच्छापणिहितं चित्तं, पापियो नं ततो करे॥
દુશ્મન દુશ્મનને જે કોઈ નુકસાન કરી શકે, અથવા કોઈ પ્રતિકૂળ વ્યક્તિ અન્ય પ્રતિકૂળ વ્યક્તિને કરી શકે; ખોટી રીતે લક્ષ્ય કરેલું (ખરાબ રીતે નિર્દેશિત) મન, પોતાની જાતને તેનાથી પણ વધુ નુકસાન પહોંચાડે છે.
Whatever harm an enemy may do to an enemy, or a hostile person may do to another hostile person; A mind that is wrongly oriented (badly directed), inflicts on oneself even greater harm.
न तं माता पिता कयिरा, अञ्ञे वापि च ञातका।
सम्मापणिहितं चित्तं, सेय्यसो नं ततो करे॥
કોઈના માતા કે પિતા પણ નહીં, અથવા અન્ય કોઈ સંબંધીઓ; એટલું ભલું કરી શકતા નથી, જેટલું સાચી દિશામાં વળેલું મન કરે છે.
Not even one’s mother or father, or any other relatives; Can do as much good, as a mind that is rightly oriented.